Jak przygotować szkoły na zagrożenia i sytuacje kryzysowe

Jak przygotować szkoły na różne zagrożenia – od sytuacji kryzysowych po katastrofy naturalne – oraz jakie obowiązki i odpowiedzialność spoczywają na dyrektorach placówek oświatowych? O tym rozmawiali uczestnicy szkolenia „Szkoła miejscem dbałości o bezpieczeństwo własne i innych”, które odbyło się w Wyższej Szkole Prawa i Administracji w Rzeszowie. W spotkaniu wzięli udział dyrektorzy szkół, przedstawiciele samorządów oraz osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe w regionie.

Szkolenie zostało zorganizowane wspólnie przez Wojewodę Podkarpackiego, Kuratorium Oświaty w Rzeszowie oraz WSPiA. Było częścią realizacji Podkarpackiego Modelu Edukacji na Rzecz Bezpieczeństwa Młodzieży i nawiązywało do nowych regulacji prawnych – w szczególności ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej.

Bezpieczeństwo jako kluczowa wartość

Uczestników szkolenia powitała wojewoda podkarpacka Teresa Kubas-Hul, która podkreśliła, że w ostatnich latach znaczenie bezpieczeństwa wyraźnie wzrosło.

– Bezpieczeństwo jest jedną z najważniejszych wartości, w oparciu o które funkcjonuje nasze państwo i społeczeństwo. W ostatnich latach uświadomiliśmy sobie jego znaczenie szczególnie wtedy, gdy za naszą wschodnią granicą wybuchł pełnoskalowy konflikt zbrojny. Wtedy słowa bezpieczeństwo i zarządzanie kryzysowe nabrały zupełnie innego znaczenia – mówiła.

Jak podkreśliła wojewoda, ważnym elementem państwowej polityki bezpieczeństwa jest program ochrony ludności i obrony cywilnej. W jego ramach w całym kraju przeznaczono na działania związane z bezpieczeństwem ponad 4,5 miliarda złotych, a w samym województwie podkarpackim ponad 278 mln zł w 2025 roku i blisko 300 mln zł w roku kolejnym.

– Część tych środków przeznaczyliśmy na edukację w obszarze bezpieczeństwa dla szkół. Chcemy rozpocząć budowanie odporności społecznej właśnie od dzieci i młodzieży, dostosowując język i formę zajęć do wieku uczniów – podkreśliła wojewoda.

Szkoła ważnym elementem systemu bezpieczeństwa

Podczas szkolenia wskazywano, że szkoły odgrywają coraz większą rolę w systemie ochrony ludności. Zwracała na to uwagę Podkarpacki Kurator Oświaty Dorota Nowak-Maluchnik.

– Szkoła przestaje być wyłącznie miejscem edukacji. W sytuacjach kryzysowych może stać się miejscem ewakuacji, punktem pomocy czy zapleczem logistycznym dla służb. Dlatego tak ważne jest, aby nauczyciele i dyrektorzy byli przygotowani na różne scenariusze – mówiła.

Kurator zwracała także uwagę na konieczność prowadzenia rozmów z uczniami o bezpieczeństwie. – Dzieci słyszą w domu i w mediach o wojnie czy innych zagrożeniach. Jeżeli z nimi o tym nie rozmawiamy, pojawia się lęk. Trzeba dobrać odpowiednie słowa i tłumaczyć sytuację w sposób dostosowany do wieku, aby budować poczucie bezpieczeństwa – zaznaczyła.

Prawo i odpowiedzialność dyrektorów szkół

Istotną częścią szkolenia były wykłady ekspertów z WSPiA dotyczące odpowiedzialności prawnej dyrektorów i organów prowadzących szkoły w kontekście nowych przepisów.

Prorektor WSPiA dr hab. Przemysław Niemczuk zwrócił uwagę, że bezpieczeństwo dzieci i młodzieży wymaga szczególnej troski. – Dzieci i młodzież to szczególna grupa społeczna, którą państwo i społeczeństwo powinny otaczać szczególną ochroną. Dzisiejsze spotkanie ma pomóc odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób – w świetle nowych przepisów – zapewnić im bezpieczeństwo w środowisku szkolnym – podkreślił.

Podczas wykładów omówiono trzy główne obszary odpowiedzialności: karną, administracyjną i cywilną. Prokurator Okręgowy w Rzeszowie Łukasz Harpula (wykładowca WSPiA) wskazywał, że choć ustawa o ochronie ludności nie zawiera wielu przepisów karnych, to zaniedbania mogą prowadzić do poważnych konsekwencji.

– Jeżeli dojdzie do zdarzenia zagrażającego bezpieczeństwu, prokurator sprawdzi, czy ktoś nie dopuścił się niedopełnienia obowiązków. Odpowiedzialność karna może pojawić się nie tylko przy działaniu, ale także przy zaniechaniu działań, które należało podjąć – mówił.

Edukacja i budowanie odporności społecznej

Eksperci podkreślali, że jednym z najważniejszych elementów bezpieczeństwa jest edukacja i przygotowanie społeczeństwa do reagowania na zagrożenia. – Największym wrogiem w sytuacjach kryzysowych jest chaos i panika. Dlatego tak ważne jest, aby młodzi ludzie wiedzieli, jak się zachować i mieli przećwiczone podstawowe procedury – mówiła dr Aneta Korcz-Maciejko, wykładowca WSPiA, radca prawny w Komendzie Wojewódzkiej Policji w Rzeszowie.

Odpowiedzialność cywilna w sytuacjach zagrożenia

O odpowiedzialności cywilnej dyrektorów szkół i organów prowadzących mówiła dr Natalia Oślizło-Doskocz, wykładowca WSPiA, referendarz w Sądzie Rejonowy w Rzeszowie. Podkreśliła, że w świetle nowych przepisów szkoła staje się elementem lokalnego systemu bezpieczeństwa, co oznacza również nowe obowiązki dla osób zarządzających placówkami.

– Szkoła przestaje być wyłącznie instytucją realizującą funkcje dydaktyczne i wychowawcze. Staje się elementem lokalnej infrastruktury bezpieczeństwa, który w sytuacji zagrożenia może pełnić m.in. funkcję miejsca ewakuacji czy punktu pomocy dla ludności – wyjaśniała.

Jak zaznaczyła, z punktu widzenia prawa cywilnego kluczowe znaczenie ma obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w budynku szkoły. W przypadku zaniedbań – zarówno wynikających z działania, jak i zaniechania – może pojawić się odpowiedzialność odszkodowawcza.

– Odpowiedzialność cywilna polega na obowiązku naprawienia szkody. Jeżeli szkoda powstanie w wyniku naruszenia zasad bezpieczeństwa lub błędnych decyzji organizacyjnych, roszczenia mogą być kierowane zarówno do organu prowadzącego szkołę, jak i do dyrektora – podkreśliła dr Natalia Oślizło-Doskocz.

Wspólna odpowiedzialność za bezpieczeństwo

Podczas spotkania zaprezentowano również materiały edukacyjne oraz specjalne repozytorium w systemie informatycznym kuratorium, w którym nauczyciele mogą znaleźć scenariusze zajęć i materiały dotyczące bezpieczeństwa.

Organizatorzy szkolenia podkreślali, że bezpieczeństwo w szkołach wymaga współpracy wielu instytucji – administracji, samorządów, służb mundurowych oraz środowiska edukacyjnego.

– Pomóżmy nauczycielom, pomóżmy uczniom i rodzicom. Rozmawiajmy o bezpieczeństwie i dzielmy się dobrymi praktykami, aby wszyscy mogli z nich korzystać – apelowała na zakończenie spotkania kurator Dorota Nowak-Maluchnik.

Szkolenie w WSPiA było kolejnym etapem działań związanych z budowaniem systemowego podejścia do edukacji na rzecz bezpieczeństwa w szkołach województwa podkarpackiego realizowanego przez WSPiA Rzeszowską Szkołę Wyższą oraz Podkarpackie Kuratorium Oświaty pod patronatem Wojewody Podkarpackiego.